ana sayfa      e-posta

Aile Hekimi - Dahiliye Konuları

AKUT PANKREATİT

Etyoloji: Pankreatik enzimlerin prematür aktivasyonu ve aktif enzimlerin yarattığı harabiyet esas faktördür. Zimogen aktivasyonu ve pankreatik kanal permeabilitesinde artış sözkonusudur. Sonuçta otodigestion, koagulasyon nekrozu ve yağ nekrozu oluşur.

Alkol alımı (acute and chronic alcoholism) 

Safra yolu hastalıkları (safra taşı),

ERCP sonrası, travma ve postaoperatif

Metabolik nedenler

Hipertrigliseridemi

Apolipoprotein CII eksikliği

Hiperkalsemi (e.g., hyperparathyroidism), drug-induced

Böbrek yetmezliği, böbrek nakli sonrası

Gebeliğin akut yağlı karaciğeri

Infeksiyonlar

Kabakulak ve viral hepatitler

Diğer viral infections (coxsackievirus, echovirus, cytomegalovirus)

Paraziter enf. (Ascariasis, Clonarchosis)

Bakteriyel enf.  (Mycoplasma, Campylobacter, MAIC, diğerleri)

İlaçlar

Azathioprine, 6-mercaptopurine, sulfanamidler, tiazid diüretikler, furosemid, estrojenler, tetra, valproik asit, pentamidin

Vaskulitler

Ampulla Vateri tıkanması (divertikül, tümör)

Diğer (Pancreas divisum, kistik fibrozis, oddi spazmı, penetre ülser, idiopatik)

Klinik: Bulantı, kusma , ağrı (genellikle sırta vuran) üçlüsü tipik kliniği oluşturur. Olay ilerledikçe paralitik ileus ortaya çıkar. Hemorajik pankreatitte; Grey Turner (belde) ve Cullen işareti (göbek etrafında) görülebilir.

Tanı:

Amilaz: En sık kullanılan testtir. Atağın 2. saat’inde yükselmeye başlar 5 gün yüksek kalabilir. Böbrek fonksiyonları normal iken serum amilazında 2-3 kat yükselme tanı için önemlidir. Perforasyon, mezenter enfarktında da amilaz çok yüksek değerlere ulaşabilir. Kolesistit. yanık, böbrek yetm, alkol, amilazda minör artışlara yol açar. Tükrük bezi iltahabı, over tümörü, tubal gebelik, asidoz, akut hepatit, anoreksi nervosa, endoskopi sadece amilazı arttırır diğer enzimleri arttırmaz. Pankreatik amilaz daha sensitif ve spesifik bir test olarak kullanılmaya başlanmıştır. 

Serum lipazı: Duyarlılığı amilaza benzer ama daha uzun süre yüksek kalır. En iyisi iki testi birleştirmektir. Elastaz, tripsin, fosfolipaz ölçümleri ek bilgi sağlamaz. Lipaz amilazdan daha uzun süre yüksek kalır.                

         -Lökositoz, hemokonsantrasyon, hipokalsemi (hipoalbunemi ve yağ nekrozuna bağlı), hiperglisemi görülebilir. Eğer pankreatit taşa bağlı ise, ALP, ALT ve bilirubin yüksekliği, alkole bağlı ise AST yüksekliği diğer labaratuar bulgularıdır.

         - Asit (saman renginde ve amilazı yüksek, hemorajik ise koyu erik rengi)                 

         -Direkt grafi:   Sentinel lup (lokalize ince barsak obstrüksiyonu),    

                   Cut- off  işareti  (Lokalize inen kolon obst.),

                   Sabun köpüğü görünümü  (gaz üreten bakteri varlığında),

                   Plevral sıvı  (genellikle solda),     

                   Pulmoner ödem, 

                   Altta yatan kronik pankreatite bağlı kalsifikasyon görülebilir

         -USG ve CT tanıda yardımcıdır (USG taş tanısında, CT pankreas nekrozu tanısında daha değerli).

Komplikasyonlar:

         Erken (iki hafta içinde); Şok, ARDS, ATN, hiperglisemi, asidoz, hipokalsemi, hipomagnezemi, kolon obstrüksüyonu, nekroz, kanama, DIC, metastatik yağ nekrozu (beyin, kemik, deri), ani körlük (retinal a. oklüzyonu) görülebilir.

         Geç: Psödokist: En sık görülen geç komplikasyondur, 6 haftaya kadar takip ile çoğu iyileşir. Apse; İki haftadan uzun devam eden ateşde akla gelmelidir.

Prognoz:Akut pankreatitde prognozu kötüleştiren faktörler: ( Ranson kriterleri )

Başvuru veya tanı sırasında

Yaş’ın 55 ‘den büyük olması  

BK’nin 16.000’den yüksek olması

Glu’nun 200mg’ den yüksek olması

LDH’nın 400 IU’ den yüksek olması

-AST’nin 250 U’den yüksek olması

48 saat içerisinde

BUN’un 45mg/dl’ den yüksek olması (veya  5mg/dl artış)

Albuminin 3.2  den az olması

Ca’nın 8 mg’ dan az olması

PO₂’nin 60’dan az olması

Sıvı açığı; 4 litreden fazla

Hct’de %10’dan fazla düşüş.

Ranson kriterleri dışında;

Hemorajik asit,

Obezite, 

Majör organ yetmezliği bulguları (üremi, oligüri, üremi, hipoalbuminemi, hipokalsemi)

Tedavi: Akut pankreatitin tedavisi konservetiftir, Cerrahi ancak akut batın varsa, organ perforasyonu ekarte edilemiyorsa, enfekte sıvı drenajı gerekiyorsa yapılır.