ana sayfa      e-posta

Aile Hekimi - Psikiyatri Konuları

NORMAL UYKU VE UYKU BOZUKLUKLARI

NORMAL UYKU

Hypnos (uyku) Tanrısı; “karanlığın ve gecenin çocuğu, ölümün kardeşi, tüm insanlığa üstünlük sağlayan, gücü çok olan ve bu nedenle diğer tanrıların da dayanamadığı, yenildiği…”

Bugün; halen tam olarak anlaşılamayan uyku ve fonksiyonları sözkonusudur.

REM

NREM

  • Yüksek beyin f +

  • Rem +

  • Uyanıklığa = fiz. akt.

  • Kas tonusu azalır

  • Her remde penil er.+

  • SKA artar

  • PARADOX UYKU

  • N, fsol, Pkan N’e eşit veya yüksek

  • Poikilotermik durum +

  • Düşük beyin f +

  • Birkaç rem +

  • Uyanıklığa göre sakin

  • İstemsiz vücut harek+

  • Nadir penil ereksiyon

  • SKA hafif azalır

  • N uyku

  • Düşer

  • N termoregülasyon

 

REM

  • Tama yakın iskelet kası paralizisi olur, bu motor inh. nedeni ile hareket olmaz.

  • En önemli farkı rüya görülmesidir, soyut ve sürrealdir.(NREM’de açık ve amaca yönelik olur)

  • Her 90-100 dk’da bir REM uykusu görülür,ilk rem 10 dk, daha sonrakiler 15-45 dk olur.

  • En çok gecenin son 1/3’de REM olur.

REM VE NREM ORANLARI:

NREM :%75,              REM :%25

  • S1 :%5

  • S2 :%45

  • S3 :%12

  • S4 :%13

REM uykusu ve rüya pons tarafından talamus ve kortekse gönderilen sinyallerle ağlanır.Pons spinal kord nöronlarına da inhibitör sinyaller yollayarak remdeki iskelet kası paralizisinde rol oynar

UYKU REGÜLASYONU

  • Çoğu araştırıcı tek bir uyku kontrol merkezinden ziyade, birden fazla birbiri ile interkonnekte sistemlerin olduğunu ve bunların beyin sapında lokalize olduklarını düşünmektedir.

  • Serotonin-dorsal raphe nucleus-L_triptofan

  • Norepinefrin-locus serulous 

MAJÖR DEPRESYON:

  • REM latansında kısalma(60 dk veya az)

  • REM uyku oranında artış

  • REM uykunun gecenin 2. yarısından ilk yarıya kayması

  • Antidepresanlar REM uykusunu azaltır, uyku deprivasyonu faydalı olabilir.

  • REM’i artıran reserpin depresyona yol açar.

UYKU DÜZENLENMESİ

  • Melatonin (pineal bezden salınır,ışıkla salınımı inh olur,hipotalamusun suprakiazmatik çekirdeğinin günlük pacemaker gibi çalışması ile melatonin salgısı kontrol edilir.)

  • DA; uyanıklığı artırır. (ilaçlar…)

  • Hipotez: “S maddesi” uyanıkken birikerek uykuyu başlatır, ”C maddesi” vücut ısısı ve uyku süresini regule eder.

UYKU FONKSİYONLARI

  • Yeniden yapılanma

  • Homeostatik fonksiyonlar

  • Termoregülasyon

  • Enerji korunumu (NREM uyku ekzersiz ve açlık sonrası artar)

UYKU DEPRİVASYONU

  • Uyku deprivasyonu halüsinasyon ve delüzyonlara yol açabilir.

  • REM’ de uyandırılma rem uyku periodlarında artışa neden olur.(rebound)

  • Hayvan çalışmaları;  uyku dep.’nu ile zayıflama, deri lezyonları, artmış yemek yeme, kilo kaybı, artmış enerji kullanımı, düşük vücut ısısı ve ölümle giden bir sendroma yol açar.(NE artar, TFT düşer.)

UYKU GEREKSİNİMLERİ

  KISA UYKUCULAR

  • 6 st’den az

  • Az REM periodları

  • Verimli, hırslı, sosyal, memnun

  UZUN UYKUCULAR

  • 9 st’den fazla

  • Daha çok REM p.

  • Deprese, anksiyöz, asosyal

FİZİKSEL AKTİVİTE, EKZERSİZ, HASTALIK, HAMİLELİK, MENTAL STRES, ARTMIŞ MENTAL AKTİVİTEDE UYKU İHTİYACI ARTAR.

REM PERİODLARI, FAZLA PSİKOLOJİK UYARAN, ZOR ÖĞRENME KOŞULLARI STRES, BEYİN KATEKOLAMİNLERİNİ  AZALTAN İLAÇLARLA ARTAR.

PRİMER İNSOMNİA

  • En az 1 ay boyunca sağlıklı uyuyama, uykuya başlayama veya sürdürememe
  • Uykusuzluk bilinen mental veya fiziksel duruma bağlı değildir.
  • Uykuya dalmada zorluk, tekrarlayan uyanmalar olur.
  • Hastaların kafası yeterli uyku uyuyabilme ile meşguldur, daha çok uyumayı denedikçe stresleri daha da artar.

PRİMER İNSOMNİA-tedavi:

  • Tedavisi en zor olan bozukluklardandır.
  • Yatakların sadece uyku için kullanılması,
  • 5 dk içinde uyunulmazsa kalkılıp başka bir şey yapılması,
  • Yatak veya oda değişimi (bazen),
  • Gevşeme egzersizleri önerilir.
  • PSİKOTERAPİ FAYDASIZ.
  • Doyurucu sexüel ilişki faydalı(erkeklerde)
  • Benzodiazepinler (2 hafta)

PRİMER HİPERSOMNİA

  • En az 1 ay boyunca başka bir nedene bağlı olmaksızın aşırı uyuma, uyku uzun olmasına rağmen yapı ve fizyoloji olarak normaldir.
  • Gün içi uyuma, motivasyon ve performans bozukluğu olabilir.
  • Bu durum hayat boyu patern olabilir.
  • Ana şikayet gün içi fazla uyumadır.
  • Tedavide stimulan ilaçlar kullanılır.

NARKOLEPSİ

  • Gün içi karşı koyulamayan, anormal REM manifestasyonları gösteren uyku bzk’dur.
  • REM uykusu hipnogojik, hipnopompik hal.,katapleksi ve uyku paralizilerini içerir.
  • Sleep onset REM (10 dk içinde) tanısaldır.
  • Tehlikelidir, kazalar olabilir.
  • 0.02-0.16%, familyal+, epilepsi tipi değildir, REM inh. mek. aN+.
  • Genellikle 30 y’dan önce başlar, yavaş progresyon gösterir.
  • lEn sık semptom: “UYKU ATAKLARI”, en çok “KATAPLEKSİ”….
  • lUzun katapleksi episodlarında EEG’de REM uyku bulguları olur.
  • lHipnogojik-hipnopompik hal.:parlak, işitsel, görsel algılama, uykuya dalarken veya uyanırken olur.
  • l“UYKU PARALİZİ”:en sık sabah uyanırken olur, hasta uyanık ve bilinci açıkken istediği kasını hareket ettiremez.
  • lS.O.REM tanısal, HLA-DR2 90-100%+, xN:10-35%+
  • lTedavide; gün içi zorunlu uyku rejimi bazı hastalarda tek başına yeterli olabilir.
  • lİlaçlar; amfetamin,metilfenidat
  • MODAFİNİL; alfa1-agonist, uyku atak sayısını azalttığı, psikomotor performansı artırdığı bildirilmiş.(NAdr.mek)

SOLUNUMLA İLGİLİ UYKU BOZUKLUKLARI

  • Uyku bölünmesine bağlı aşırı uyku hali veya insomnia, sebep; obstruktif uyku apne, santral uyku apne, santral alveolar hipoventilasyon olabilir.
  • OSA:patolojik uyku apne; 5 /h v 30/gece,
  • 10 sn veya fazla, (300/gece:ağır vaka)
  • Tanı;EEG,EMG,EKG,SFT
  • Ted.; ilaçlar etkisiz, kilo kaybı, nCPAP,nazal op.,uvuloplasti,trakeostomi faydalı olabilir.
  • Alkol ve sedatif medikasyondan kaçınılmalıdır.

GÜNLÜK RİTM BOZUKLUĞUNA BAĞLI UYKU BOZUKLUKLARI

  • GECİKMİŞ UYKU FAZI TİPİ:Geç uyuma, geç uyanma, planlanan zamanda uyuyamama ve kalkamama
  • JET LAG TİPİ:Zaman zonları arası tekrarlayan seyahat sonucu, E-W
  • İŞ ŞİFT TİPİ:Uyku zamanı insomnia, uyanıklık zamanı uyku hali, öz.le vardiyalı çalışıp, çalışma zamanı sık değişenlerde+

PARASOMNİALAR

  • KABUS BZK.:Korkarak uyanılan, iyi hatırlanılan, ürkütücü rüyalar, REM uykusunda olur, spesifik ted. gerekmez, TCA, BZD kullanılabilir.

    UYKU TERÖR BZK.:ilk 1/3’lük uykuda,NREM,S3-S4’de,panikle bağırarak başlayan, ani, tekrarlayan uyanmaların olduğu episodlar olur,yoğun korku, taşikardi, taşipne, terleme görülür, rüya detayı hatırlanmaz, o dönem için amnezi olur, temp.lob epilepsisinin ilk semptomu olabilir, tedavide düşük doz diazem kullanılabilir.

  • UYURGEZER BZK. (SOMNAMBULİZM):İlk 1/3 NREM evre 3-4 derin uykuda, tam bilinç kaybı olmaksızın, yatağı terk edip yürüme+, giyinme, konuşma, bağırma, araba kullanma olabilir.

    4-8 y.’da başlar, 12 y.’da pik+, erkeklerde daha sıktır.

    Tedavide; evre 3-4 uykuyu baskılayan ilaçlar, uyandırma, kazaları önleme önemlidir.